Page images
PDF
EPUB

dat, zo de plant in Engeland, van wegen het koud cli. maat, niet slaagde, men dezelve wederom uit Frankryk zou kunnen bekomen, in welks Zuidelyke Provincien het zaad ongetwyfeld wel tot zyne volle rypheid zou geraaken. Wy namen dit geschenk met groote dankbaarheid aan , en ik Itelde my voor, om, by myne terugkomst in Frank. ryk, myne zaaden te verdeelen onder de voornaamste wysgeerige Landbouwers; maar 'er ook vooral van te doen zaaijen in het Zuiden des Ryks. Ik gaf van myne zaaden aan de Heeren, MALESHERBES; zyn Schoonzoon DE ROSAMBO ; TRUDAINE; BOUTIN; LAVOISIER; HELL, voor den Elsas; VARENNE DE FENELLE, voor Bresse; DE BUFFON, voor zyn Landgoed te Montbard in Bourgogne; THOUIN, voor den Kruidtuin te Parys; en aan MOREL, voor Montélimar. Daarenboven bewaarde ik nog vyftig zaadkorrels, om daar mede in het volgend jaar eene proef te neemen in het Departement de la Drome, alwaar ik 'er dan zelve het oog op wilde houden.

De Chineesche Hennip slaagde alomme, zelfs verre bo. ven onze verwagting. De planten hadden in den Kruid. tuin te Parys , in Augustus , de hoogte van veertien voeten, en in September van vyftien tot zestien voeten. De Heer HELL schreef uit den Ellas, dat de planten , welke uit zyne zaaden waren voortgekomen, den twintigiten van Herfstmaand de hoogte van zeventien voeten be. reikt hadden, en dat de zydtakken zo uitgebreid en sterk waren, dat het gewas eerder naar een boom dan naar cene zaaiplant geleek. By den Heer DE MALESHERBES, in Bresse, en elders, slaagde het gewas even volkomen ; overal bekwam men de schoonste mannelyke en vrouwelyke planten : doch van Bourg tot aan Parys , en van daar tot in den Elsas, hoopte men te vergeefsch op zaad, om de plant daar uit in een volgend jaar wederom te kun pen doen voortkomen; geene der planten konde zaad geeven vóór de beginnende nachtvorsten, die hen alle deeden omkomen. Uit Engeland schreef men my het zelfde ; alles sneuvelde ook aldaar door de koude Herfstuachten, eer 'er iets tot rypheid was gekomen. Anderzins was men overal ten hoogsten over het gewas voldaan, ten opzichte van de sterkte, de fynheid en de lengte, der draa. den, in welke gewigtige hoedanigheden dit gewas de gewoone Hennip oneindig veel overtrof. Intusschen had de Heer THOUIN, om te beletten dat hy niet geheel van een zo kostbaar gewas zou beroofd worden, daar van

pe zaaden.

cenige planten met een kluit aarde opgenomen, in potten gezet en dus in eene trekkas geplaatst , met dit gevolg, dat hy zaaden bekwam van eene genoegzaame ryp. te om wederom te kunnen groeijen. Nog beter slaagde het gewas te Montélimar; van daar vernam ik reeds in 't laatst van Herfstmaand, dat de plant volmaakt geslaagd was; dat wel, van wegen de buitengewoone droogte, het gewas zo hoog niet was opgeschooten, als elders; doch dat het zaad zyne volkomene rypheid bekomen, en men daar van meer dan een pond verzameld had. - In het volgend jaar zaaide ik myne overgebleevene zaaden, met het best gevolg, in het Departement de la Drome, bekwam aldaar planten van twaalf voeten hoogte, en volkomen ry

Tot hier toe heb ik aangehouden met het voortteelen van dit gewas, 'en steeds met het gewenscht gevolg. In het Zuiden van Frankryk bekomt men steeds best ryp zaad. Ik heb daar van aan veele myner Vrienden gegeeven; doch hun daarby, steeds gewaarschuwd, om dit gewas nooit te zaaijen in de nabyheid van gewoone Hennip, dewyl het overstuiven van het stuifmeel alsdan het Chineesch gewas ras zou doen verbasteren. Ik wagt alleen naar den Vrede, om myne verpligting omtrent de Engelfchen te voldoen ; want het is onze pligt hun te rugge te geeven 't geen zy ons geleend hebben. Reeds voor lang zoude ik deeze proeven, door my en myne goede Vrienden genomen, bekend gemaakt hebben; doch hiervan ben ik afgeschrikt, ik beken het, door de bittere herdenkingen, die my met afgryzen deeden herin. neren , dat van die elf persoonen, aan welke ik myne zaaden had medegedeeld, en die zich met de grootste geestdrift op de vermenigvuldiging van dit nuttig gewas toelegden, om daar door het algemeen belang te bevorderen, geduurende het Schrikbewind, acht naar het schavot gesleept zyn, zonder eenige acht te llaan op hunne jaaren en uitsteekende verdiensten. BUFFON was dood ; men wreekte zich op zyn Zoon; hy wierd zonder mededogen om hals gebragt.

WYZE OM BOTER TE VERBETEREN, TE UDNY EN

DAAROMSTREEKS IN GEBRUIK.

(Overgenomen uit The general View of the Agriculture of the Country of Aberdeen; drawn up, for the Confideration of the Board of Agriculture, by JAMES ANDERSON,

L. L. D.)

De e volgende wyze van Boter te verbeteren, wordt by

zommigen, in Udny en in de Nabuurschap, te werk gesteld, welke de Boter veel beter maakt dan alle andere Boter.

Neem twee deelen van het beste gewoone Zout, een deel Zuiker, en een deel Salpeter; meng dit volkomen zamen. Neem één Once van dit mengzel voor elke zestien Oncen Boter, bewerk het wel, en sluit het ten ge

bruike weg.

Ik ken geene eenvoudige verbetering, in dit vak, grooter dan deeze, vergeleeken met de gewoone handelwyze om alleen gemeen Zout te gebruiken. Ik heb de proeve onbevooroordeeld zien neemen van een gedeelte Boter, gemaakt op deeze wyze, en een gedeelte met Zout alleen. Het verschil was zeer groot , ja zo groot, dat ik zou durven veronderstellen, dat de Prys van beide op een openbaare markt zeer aanmerkelyk zou verschillen. De Boter, met het mengzel vervaardigd, was leenig, zagt, schoon van kleur, hadt niets van het brokkelige, noch een zouten smaak; de andere was, in vergelyking, hard, talkagtiger, en veel zouter. Ik heb Boter, op die nieuwe wy. ze gelegd, geëeten, die drie jaaren oud was, en deeze hadt den smaak van eerstgelegde Boter.

Noodwendig itaat hier by aan te merken, dat Boter volgens dit voorschrift gelegd, drie weeken of eene maand moet staan blyven, eer men dezelve gebruikt. Opent men het vat schielyker, dan zal men het Zout niet genoeg met de Boter vereenigd vinden; en ook soms de koelbeid van den Salpeter proeven, 't welk vervolgens geheel verdwynt.

BE

Ten

BESCHRYVING VAN HET OBSERVATORIUM VAN HER

SCHEL.

Door een Fransch Reiziger. nen tien uuren in den avond begaf ik my naar het

huis van den beroemden Sterrekundigen, HERSCHEL, Men bragt my, langs een netten trap, in een ruim ver. trek , opgecierd met Kaarten, Sterrekundige en Natuur. kundige Werktuigen, Spheeren , Hemelgloben , en een groot Clavier.

In plaats van den meester van het huis , zag ik aan het einde der kamer eene jonge Juffrouw zitten by eene tafel, met verscheide kaarsen voorzien; een groot opengeslaagen boek lag voor haar; zy schreef haare waarnee. mingen, met groote ingespannenheid van geest beurtelings ziende op een Sterrekundig uurwerk en op eene andere wyzerplaat, waar van my het gebruik onbekend was.

Ik naderde zeer zachtjes en op myne teenen, om de Juffrouw niet te stooren in eene bezigheid, die haar ges heele aandagt scheen te vorderen. Ook kwam ik ach. ter haar te Itaan, zonder dat zy my, zo veel ik merken kon, bespeurde; wanneer ik zag, dat het boek, 't geen voor haar lag, de Atlas was van FLAMSTED, gelyk ook, dat zy, na 'den stand der wyzers naauwkeurig te hebben opgenomen, op eene geschreevene voor haar leggende Kaart punten aantekende, die my Sterren scheenen te betekenen. ' Deeze ingespannenheid van gedagten, het werk 't geen verricht wierd, de tyd der nacht, de jeugd en de sexe der persoon, de diepe stilzwygenheid , die in 't geheele huis heerschte; dit alles te zamen genomen verwekre by my eene treffende deelneeming; tot dat de Juffrouw, zich by geval omkeerende, en myne vreeze befpeurende van haar te zullen stooren , opstond , om my haar leede weezen te betuigen, dat ik haar van myne komst geen kennis had gegeeven. Voorts zeide zy my, dat zy bezig was, met de waarneemingen, die haar Broeder deed, te volgen, en daarvan de uitkomsten aan te tekenen: zynde deeze thans boven bezig , met van de schoone heldere lucht gebruik te maaken, om de standplaats van eenige Gesternten nader te bepaalen. , Myn Broeder (zeide Juffrouw CAROLINA HERSCHEL)

[ocr errors]

is reeds geduurende twee uuren aan zyn werk, en ik on. dersteun hem hier met al myn vermogen. Dit uurwerk wyst my de uuren , minuten eri seconden, aan; en deeze andere wyzer heeft boven, door snoeren, gemeenschap met het Telescoop van myn Broeder. Door middel van onder ons bepaalde tekens, welke hy my met het draai. jen van deezen wyzer geeft, weet ik net, wat hy boven waarneemt, en ik teken op deeze groote Kaart de Sterren aan, welke hy, telt, of die welke hy ontdekt, zelfs in de afgelegenste deelen des Hemels."

Vervolgens begaf ik my naar het bovenste gedeelte van het gebouw, in 't welk de eigentlyke waarneemingen gedaan worden. Het huis zelve is niet bovenmaaten hoog; doch, 't geen van meer belang is voor den Sterrekundi. gen Waarneemer , het Itaat in eene ruime vlakte, die een vry gezicht heeft, van eene genoegzaame uitgebreidheid, en waar geene trillingen, door 't voorby ryden van zwaar gelaaden rydtuigen, veroorzaakt worden, die zo nadeelig zyn voor de naauwkeurigheid der standen, in welke zich Sterrekundige werktuigen moeten bevinden. De Telesco. pen zelve zyn in de open lucht geplaatst, en rusten op zeer eenvoudig en schränder uitgedagte voetstukken, door welker middel een jongeling, in een der benedenvertrek. ken, zo aan de werktuigen, als aan den waarneemer, eene beweeging mededeelt, die in eene tegenstrydige lei. ding met die des aardkloots staat, en, daar zy van dezelfde snelheid is, bewerkt, dat de Hemelsche lichaamen, die men wil waarneemen, niet buiten het veld van het Telescoop geraaken. Daarenboven is aanmerkenswaardig , dat deeze groote werktuigen met eene zo juiste naauwkeurigheid gemaakt zyn; dat zy zo sterk zyn, en dat men zo veele middelen heeft uitgedagt, om dezelve in staat te stellen om alle de guurheden van het slegtste weder te verduuren. Onder anderen zyn de spiegels zodanig geplaatst, dat zy met het grootst gemak op allerleije wyzen verplaatst kunnen worden, niettegenstaande zy van een buitengewoon gewigt zyn.

Hier zag ik dat gedenkwaardig Telescoop, waarmede HERSCHEL, in 1781, de achtste Planeet ontdekte; terwyl hy, in laater tyd, nog daarenboven waarnam, dat dezelve twee Wachters heeft, die beide in kringen beweegen , die nagenoeg cirkelrond zyn, en den Zonsweg byna rechtstandig snyden. Uit dankbaarheid aan zyn weldoener gaf de Sierrekundige aan deeze Dwaalster den naam van

Ge.

« EelmineJätka »