Page images
PDF
EPUB

Ten

BESCHRYVING VAN HET OBSERVATORIUM VAN HER

SCHEL.

Door een Fransch Reiziger. nen tien uuren in den avond begaf ik my naar het

huis van den beroemden Sterrekundigen, HERSCHEL, Men bragt my, langs een netten trap, in een ruim ver. trek , opgecierd met Kaarten, Sterrekundige en Natuur. kundige Werktuigen, Spheeren , Hemelgloben , en een groot Clavier.

In plaats van den meester van het huis , zag ik aan het einde der kamer eene jonge Juffrouw zitten by eene tafel, met verscheide kaarsen voorzien; een groot opengeslaagen boek lag voor haar; zy schreef haare waarnee. mingen, met groote ingespannenheid van geest beurtelings ziende op een Sterrekundig uurwerk en op eene andere wyzerplaat, waar van my het gebruik onbekend was.

Ik naderde zeer zachtjes en op myne teenen, om de Juffrouw niet te stooren in eene bezigheid, die haar ges heele aandagt scheen te vorderen. Ook kwam ik ach. ter haar te Itaan, zonder dat zy my, zo veel ik merken kon, bespeurde; wanneer ik zag, dat het boek, 't geen voor haar lag, de Atlas was van FLAMSTED, gelyk ook, dat zy, na 'den stand der wyzers naauwkeurig te hebben opgenomen, op eene geschreevene voor haar leggende Kaart punten aantekende, die my Sterren scheenen te betekenen. ' Deeze ingespannenheid van gedagten, het werk 't geen verricht wierd, de tyd der nacht, de jeugd en de sexe der persoon, de diepe stilzwygenheid , die in 't geheele huis heerschte; dit alles te zamen genomen verwekre by my eene treffende deelneeming; tot dat de Juffrouw, zich by geval omkeerende, en myne vreeze befpeurende van haar te zullen stooren , opstond , om my haar leede weezen te betuigen, dat ik haar van myne komst geen kennis had gegeeven. Voorts zeide zy my, dat zy bezig was, met de waarneemingen, die haar Broeder deed, te volgen, en daarvan de uitkomsten aan te tekenen: zynde deeze thans boven bezig , met van de schoone heldere lucht gebruik te maaken, om de standplaats van eenige Gesternten nader te bepaalen. , Myn Broeder (zeide Juffrouw CAROLINA HERSCHEL)

[ocr errors]

is reeds geduurende twee uuren aan zyn werk, en ik on. dersteun hem hier met al myn vermogen. Dit uurwerk wyst my de uuren , minuten eri seconden, aan; en deeze andere wyzer heeft boven, door snoeren, gemeenschap met het Telescoop van myn Broeder. Door middel van onder ons bepaalde tekens, welke hy my met het draai. jen van deezen wyzer geeft, weet ik net, wat hy boven waarneemt, en ik teken op deeze groote Kaart de Sterren aan, welke hy, telt, of die welke hy ontdekt, zelfs in de afgelegenste deelen des Hemels."

Vervolgens begaf ik my naar het bovenste gedeelte van het gebouw, in 't welk de eigentlyke waarneemingen gedaan worden. Het huis zelve is niet bovenmaaten hoog; doch, 't geen van meer belang is voor den Sterrekundi. gen Waarneemer , het Itaat in eene ruime vlakte, die een vry gezicht heeft, van eene genoegzaame uitgebreidheid, en waar geene trillingen, door 't voorby ryden van zwaar gelaaden rydtuigen, veroorzaakt worden, die zo nadeelig zyn voor de naauwkeurigheid der standen, in welke zich Sterrekundige werktuigen moeten bevinden. De Telesco. pen zelve zyn in de open lucht geplaatst, en rusten op zeer eenvoudig en schränder uitgedagte voetstukken, door welker middel een jongeling, in een der benedenvertrek. ken, zo aan de werktuigen, als aan den waarneemer, eene beweeging mededeelt, die in eene tegenstrydige lei. ding met die des aardkloots staat, en, daar zy van dezelfde snelheid is, bewerkt, dat de Hemelsche lichaamen, die men wil waarneemen, niet buiten het veld van het Telescoop geraaken. Daarenboven is aanmerkenswaardig , dat deeze groote werktuigen met eene zo juiste naauwkeurigheid gemaakt zyn; dat zy zo sterk zyn, en dat men zo veele middelen heeft uitgedagt, om dezelve in staat te stellen om alle de guurheden van het slegtste weder te verduuren. Onder anderen zyn de spiegels zodanig geplaatst, dat zy met het grootst gemak op allerleije wyzen verplaatst kunnen worden, niettegenstaande zy van een buitengewoon gewigt zyn.

Hier zag ik dat gedenkwaardig Telescoop, waarmede HERSCHEL, in 1781, de achtste Planeet ontdekte; terwyl hy, in laater tyd, nog daarenboven waarnam, dat dezelve twee Wachters heeft, die beide in kringen beweegen , die nagenoeg cirkelrond zyn, en den Zonsweg byna rechtstandig snyden. Uit dankbaarheid aan zyn weldoener gaf de Sierrekundige aan deeze Dwaalster den naam van

Ge.

Georgiuin Sidus, of Gefternte van Koning George. Doch de gezamentlyke Sterrekundigen van Europa. waren van oordeel, dat men voornaamelyk dankbaarheid verschule digd was aan den uitvinder ; zy herdoopten de Planeet eerlang eenpaarig, en noemden haar de Planeet yan Her. fchel. LA PLACE heeft, in zyn uitgeleezen Werk, Uitlegging van het Systema van het Heelal, dezelfde Planeet genoemd Uranus. Myne betrekkingen tot verscheiden Le den der Londenfche Societeit thans door den Oorlog afgebrooken zynde, weet ik niet wat tot deeze verandering aanleiding heeft kunnen geeven; doch ik denk, dat de zedigheid van HERSCHEL hier van de oorzaak zal geweest zyn,

en hem niet zal hebben toegelaaten, een eerbewys aan te neemen, 't geen hem anderzins zo wettig toekwam. : Dit Telescoop, waarmede ik het genoegen had, geduurende meer dan twee uuren, waarneemingen te doen, heeft maar eene lengte van zeven voeten , en een middellyn van zes duimen en zes lynen. HERSCHEL heeft my verzekerd, dat hy meer dan honderd - veertig fpiegels gegooten en bewerkt had, eer hy zyn werktuig tot den tegenwoordigen trap van volmaaktheid had kunnen brengen. Naast dit Telescoop was ’er een geplaatst van tien voeten lengte. Doch by deeze laatste maat heeft de uitvinder geenzins de grootte zyner werktuigen bepaald. Twee andere, ieder twintig voeten lang, ondersteund door een zeer zwaaren toestel, zyn daar nog bygevoegd: deeze steeken verre uit boven het huis, en zyn, in de daad, verwonderenswaardige werktuigen; een derzelve heeft een spiegel van byna negentien duimen middellyn, en van honderd en vyftig ponden zwaarte.

Dewyl deeze heerlyke werktuigen van het Newtoniaansch maakzel zyn, moet de waarneemer zich noodwendig by het voorite einde van den buis bevinden, om by het oogglas te zyn, 't geen op de gewoone wyze niet zonder ongemak en gevaar zou kunnen geschieden. Doch de schrandere HERSCHEL heeft een draaijend gestoelte uitgevonden, 't geen door een weluitgedagten toestel zodanig wordt beltierd, dat de waarneemer zich ook dan, wanneer het werktuig het meest in de hoogte gaat, op die plaats volkomen veilig en op zyn gemak kan bevinden, en den loop des Kykers en der Sterren volgen. Van daar is het, dat de onvermoeide Wysgeer het eerst van alle stervelingen duidelyk gezien heeft, dat het bleekste en afgelegenste deel van den Melkweg weezenlyk uit een

on

oneindig aantal van afgescheidene Sterren bestaat. Van daar heeft hy het eerst leeren kennen die zo groote menigte van zogenaamde dubbele Sterren, en de zoge. naamde neyelachtige Vlekken aan den Hemel. Hy heeft door zyne werktuigen getoond, dat 'er geene dubbele Sterren bestaan, al zo weinig als Vlekken (nebuleuses); maar dat de eerste wel degelyk gescheiden zyn, en dat de laatste uit een oneindig aantal van naby elkander geplaatste Sterren bestaan.

Wanneer de onvermoeide Waarneemer op zyne plaats gezeten is, en in de minst bekende deelen van den Hemel eene Vlek, of eene Ster van de kleinste foort, wil zoeken, die voor het bloot oog onzichtbaar is, geeft hy zyne medehelpster daar kennis van, door aan een schel te trekken, die in haar kamer uitkomt. Dan opent zy het venster , en haar Broeder vraagt de onderrichtingen, die hy noox dig heeft. Straks, ziet de Zuster de geschreevene Kaarten in, die zy voor zich heeft, en zegt: Broeder, zoek by de Ster Gamma van Orion , of ergens anders in een of ander Gesternte, naar 't welk hy vraagt ; hierop sluit zy haar venster, en gaat weder aan haar werk. Hy moest wel zeer onverschillig zyn voor de voortplanting der weetenschappen, die zich niet zou verheugen over eene zo loflyke overeenstemming: Wenschelyk was het, dat 'er onder alle Geleerden zodanig eene eendragt heerschte: alsdan zouden de voortgangen der weetenschappen veel

De Heer Herschel noodigde my, om de voornaamste merkwaardigheden, die roen aan den Hemel te zien waren, te bezigtigen. Wy begonnen ons onderzoek met den Melkweg, en ik zag, met verbaazing, door den twintigvoets Kyker , dat het bleekste gedeelte van dien Weg bestond uit een ontelbaar aantal van helder blinkende Șterren, die alle wel degelyk van elkanderen onderschei

Vervolgens bragt hy in het brandpunt van dit Teles. coop de Ster aan den voet der Geit; deeze verspreidde een zo sterk licht, dat het oog hetzelve naauwlyks kon verdraagen. Door het licht van dit beeld verder te doen vallen op een stuk papier, 't geen met kleine letters beschreeven was, kon men, schoon het anderzins geheel donker was, de regels zeer gemaklyk zien en onder. scheiden. Het is voorwaar niet onvermaaklyk, de voorwerpen dus onderscheidenlyk verlicht te zien door den,

glans

sneller zyn.

den waren.

glans eener Ster, dat is door het licht eener Zonne, die verfcheidene honderden millioenen mylen verwyderd is van de uiterste grenzen van ons Zonnestelzel.

De zogenaamde dubbele Sterren, die met de beste Achroamatische Kykers niet onderscheidenlyk kunnen gezien worden , vertoonen zich aanmerklyk van elkan. der verwyderd, wanneer hun beeld zich vertoont in het Herscheliaansch 'Telescoop van twintig voeten. Zodanig is het ook ongeveer gesteld met de zogenaamde niebuleuses van MESSIER. Wanneer men dezelve beschouwt met het zevepvoets Telescoop, schynen zy nog kleine vlekjes, en hun licht is zwak en verward. Doch derzelver vertooning in het twintigvoets Telescoop laat geen twy. fel meer over, of zy bestaan uit verzamelingen van Ster. ren, die alleen zodanig ineengesmolten schynen, om dat zy op een onmeetlyken afstand van ons geplaatst zyn. Men ziet ze' dus zeer onderscheiden en naauwkeurig.

· Dit afgedaan zynde, gingen wy over tot het beschou. wen dier Sterren, die, gelyk Herschel het eerst ontdekt heeft, andere kleuren bezitten dan de gewoone, onder welke 'er zyn, die een blaauw, andere die een blaauwachtig, en weder andere, die een oranjekleurig, licht verspreiden. Dit zo verschillend licht der Sterren is voorzeker niet toe te fchryven aan eenig gezichtkundig bedrog, noch aan de uitwerking der spiegels en oogglazen, van welke de Heer HERSCHEL gebruik maakt. Ik maakte hem, ten opzichte van deeze zaak, allerleie tegenwerpingen ; en de schrandere Waarneemer antwoordde altoos met waarneemingen, tegen welke niets was in te brengen. Dus bragt hy, by voorbeeld , verscheidene maalen in het brandpunt van het Telescoop zogenaamde dubbele Sterren, ten naasten by van dezelfde grootte, en die, zo het scheen, niet verre van elkanderen verwyderd waren: ik zegge, zo als het scheen; want die afstand is onmeetbaar groot, dewyl die lichaamen zo verre van ons af Itaan. Deeze waren van dezelfde kleur, als de Sterren gewoonlyk hebben. Doch hierop bragt hy in het brande punt twee andere nabuurige dubbele Sterren ; en nu zag inen, dat de eene volkomen blaauw was, terwyl de andere een zilverkleurigen glans verspreidde. By eenige dier dubbele Sterren was de blaauwe aan de rechter, by andere aan de linkerhand. Ook toonde hy my een aantal geheel afzonderlyke Sterren, die alle een zeer verschillend licht uitgaven.

De

[ocr errors]
« EelmineJätka »