Page images
PDF
EPUB

kragtig, maar zo veel mogelyk moet gezuiverd zyn van Vitriool. en Zeezouts - Zuur. Den Bismuth moet men maar by kleine gedeelten in het vogt werpen, en dus zeer langzaain imelten. Hierop verdunt men de ontbinding met een of tweemaal zo veel water, om de groffte deelen te doen nederploffen , en het bytend vermogen der ontbinding zo veel te verzwakken als noodig is om het vogt door vloeipapier te kunnen doen gaan , zonder dat hetzelve daar door worde aangevreeten. Vervolgens gaat men over tot het nederploffen der Bismuthkalk uit het scheidvogt, 't welk nu gezuiverd is van zyn zwart poeder, dat, geduurende de oplossing, te voorschyn komt, en door GREN gehouden wordt voor Bismuth - zwavel.

Tot de nederploffing van eene once Bismuth heeft men noodig drie gewoone emmers zuiver water; voorts gaat die nederploffing zeer langzaam in zyn werk, en, geduu. rende die bewerking, moeten de glazen niet geslocten zyn. Vervolgens moet het nederzinkzel , door 'er meermaalen zuiver water op te gieten, zorgvuldig verzoet, en op eene warme schaduwagtige plaats gedroogd worden ; doch niet in den zonneschyn , dewyl het poeder daar door zyne witte kleur zou verliezen. Den Bismuth, welke nog in de aflossing overblyft, kan men daar uit doen nederploffen door middel van een vast loogzout, en het verkreegen poeder tot blanketzel gebruiken, of weder tot Bismuth reduceeren.”

A. Br.

REDENVOERING OVER DEN INVLOED VAN DEN NATUUR. -LYKEN, ZEDELYKEN EN STAATKUNDIGEN TOESTAND

DER VOLKEREN, OP HUNNE BOUWKUNDE. Uitgesproken door den Burger PONCE, in eene Ver. gadering van een Genootschap der Weetenschap.

pen, enz. te Parys. De

e Wysbegeerte is niet vreemd aan de fraaije Konsten;

zy is het, integendeel, welke, tevens met de Na tuur, dour derzelver beoeffenaars moet geraadpleegd worden, en die hunnen arbeid moet bestieren. Ongelukkig de Konstenaar, die, hardnekkig tegen haaren zachtea invloed , zyne verbeeldingskragt niet ontsteeken voelt door de straalen van haaren fakkel,

De

De Bouwkonst is, zonder tegenspraak, eene der nuttig fte Weetenschappen ; zy draagt een grootsch kenmerk; zy doet de zinnen krachtdaadig aan; zy biedt eene ruime stoffe tot onderzoek voor de verbeeldingskragt, voor de op merkzaamheid van den Wysgeer, en voor de nieuwsgierig, heid van den Reiziger. Dikwyls ontdekt de wel onderrichte kenner der geschiedenissen, in het midden der Ruïnen, paauwkeurige voetspooren der zeden, gebruiken en wetten, van weleer vermaarde Volkeren, die niet meer bestaan.

Terwyl de Schilderkunst, de Muziek en de Beeldhouwkunde, de Zeden van een Volk door hunnen invloed leiden, is de Bouwkunde aan hun ondergeschikt, dewyl zy steeds te worstelen heeft tegen het geltrenge der zaizoenen , het ongunstige van het climaat, de woede der elementen, en de ongeschiktheid van den grond, die dikwyls, door zyne losheid, aan haare werken de noodige steunpunten ontzegt. Deeze weetenschap is steeds gebonden aan de vooroordeelen der Stervelingen; zy heeft gevoel van de vernedering der Volkeren, en van het bederf der Zeden De Natuur, welke de Konstenaar nooit moet verwaarloozen, de Zedekunde en de Regeeringsform, hebben zoda nig een invloed op de Bouwkunde, dat 'er geen minder onderscheid zou moeten zyn in den smaak en de vercierzels van twee Gedenkitukken, die tot hetzelfde oogmerk opgericht zouden moeten worden te Parys en te Per king; dan 'er plaats heeft, tusschen de platte daken van Italie, en de in eene spits toeloopende hutten der Siberiërs.

In Egypte, waar het byna nooit regent, hebben de meeste openbaare gebouwen geen daken; doch hoe meer men de Noord Pool nadert, zo veel zwaarder en hooger wordt het dakwerk gemaakt, om te beter tegenstand te bieden aan de Itortregens en sneeuwvlaagen, waar mede zy overlaaden worden. In dezelfde Gewesten voor ziet men de huizen met weinig vensters, en plaatst de. zelve, zo veel mogelyk , naar het Zuiden. In de Zuide. lyke Gewesten zien de vensters daarentegen steeds naar het Noorden. In de heete Landstreeken zyn de straaten over het algemeen zeer naauw, en loopen zo veel moge. lyk evenwydig aan de Evennachtslyn. Op de Eilanden onder den Wind, die op gezette tyden door Orcaanen onderst boven worden gekeerd; te St. Domingo, alwaar het aardryk dikwyls onder de voeten der inwooners weg. zinkt, durft men om die redenen geenerley trotsch gebouw oprichten. Wendt men het oog naar Groot-Brit.

tan

tanja, dan ziet men dat de belasting op de vensterraamen een groot nadeel toebrengt aan de uitwendige verciering der huizen : naardien men, om die reden, 'er niet meer maakt, dan die volstrekt noodig zyn , om het licht en de lucht binnen te laaten. Ten tyde van JULIUS CÆSAR, wierd 'er te Rome eene belasting gelegd op het plaatzen van Kolommen aan de openbaare gebouwen, 't geen ten gevolge had , dat die vercieringen eerlang in onbruik kwamen. Op andere tyden en plaatzen heeft daarentegen de dweepzucht en het bygeloof aan de Bouwkonst groote beletzelen in den weg gelegd. De Mahomedaanen hebben bepaalde afmeetingen voor de huizen der verschillende Secten, en 'er valt niet aan te twyffelen, of de Gebouwen der heerschende Kerk zullen wel de aanzienlyk. ste zyn. Op dezelfde wyze hebben zich de Bouwkonitenaars in de Roomsch Catholyke landen, geduurende verscheidene Eeuwen, steeds genoodzaakt gezien om de Chooren hunner Kerkgebouwen naar het Oosten te rich ten, niettegenstaande zodanig eene plaatzing dikwyls in het geheel Itreed tegen de inrichting der toegangen. De zo nuttige Bouwkunde heeft dus steeds '

te kampen , zo tegen de vervolgingen der tollenaaren en de woede der elementen, als tegen de vooroordeelen en driften, die het menschdomi onteeren.

De Reizigers, die langs de boorden des Nyls trekken

staan verbaasd over het gezicht der menigvuldige duivenhokken, die op eene zeer eentoonige wyze de daken der meeste wooningen uitmaaken. Deeze zonderlinge verciering is het gevolg eener wyze wet, welke een ieder berooft van zyn natuurlyk recht om te trou. wen, en eene huishouding op te zetten , zo lang hy geen duivenhok gebouwd heeft: om dat de duivendrek de beste mest is voor een groot gedeelte van den Egyptischen grond, en niets de heilzaame overstroomingen van het Nylwater meerder hulpe biedt in het vruchtbaarmaaken des aardryks.

Te vergeefsch zou de Bouwkunde veelmaalen eene groote pooging willen doen: te vergeefsch zoude een groot Konstenaar zich willen verheffen boven den fmaak zyner Eeuw. Zyne poogingen zullen ydel zyn, zo niet de openbaare toeitand zyner landgenooten aan zyn scheppenden geest de noodige middelen tot uitbreiding zyner bekwaamheden verschaft. Het betaamt alleen aan een groot Volk, om aanzienlyke Gedenkstukken te doen op

[ocr errors]
[ocr errors]

richten. Het Gemeenebest van St. Marin zoude in zyn boezem kunnen bevatten beroemde Schilders , Boetzeer. ders en Beeldsnyders; doch het vernuft van een uitsteekenden Bouwmeester zoude zich daar al te veel bepaald vinden, en zyne stoute ontwerpen zouden eene reusachtige onevenredigheid daarstellen. 'Er beitaan zelfs Landen van eene onmeetelyke uitgebreidheid en van een zeer overvloedigen rykdom, in welke de Regeeringswyze den Konstenaar geenerhande hulpe zoude aanbieden, om zyne ontwerpen te doen slaagen.

In Frankryk bestaan zekerlyk veele Gedenkstukken, welke alleen door die van Griekenland en van Italie overtroffen worden ; doch onder die, welke, geduurende de voorige Regeeringsform, gebouwd zyn, vindt men geen bepaalden kenschetzenden smaak, dan alleen in de Kerken. Ondertusschen was de Eerdienst, daar in geoeffend, niet gunstig. voor de algemeene schoonheid; de te groote menigte benadeelde ook de volkomenheid deezer Gebouwen ; terwyl men uit den aart der zaake ook niet kon verwagten die aangenaame verschei. denheid, die, in de gelykzoortige gebouwen der Grieken en der Romeinen, wierd waargenomen ; om dat, in de Tempels der verschillende Godheden, geheel en al verschillende Eerdiensten wierden uitgeoeffend. Daarom zyn zy ook , het Pantheon uitgezonderd, naauwlyks de aandagt waardig van de kenners en beoeffenaars der verhevene Bouwkunde. De Paleizen der oude Koningen, hoewel vervuld met heerlyk uitgevoerde, gedeelten, bezitten echter, het kolomwerk uitgezonderd, geenzins die voortreflyke eenheid van smaak, en daar door die waare grootheid , die eigenlyk geschikt is om het verblyf uit

te maaken van een Opperhoofd van een groot Volk. De reden hier van is, dat men nooit een algemeen bestek heeft gehad, en dat alles stukswyze is ontworpen en daargesteld. Daarenboven zyn zodanige Werken de voort. brengzels der eigenzinnigheid van lieden zonder kennis en zonder finaak. De geheime invloed van een Staatsdie. naar, of van eene begunstigde lichtekooy, besliste doorgaans, wie de uitvoerder van het gemaakte ontwerp zou zyn ; terwyl wederom de tegenwerking van een ander dikwerf het Werk in zyne daarstelling, door geheime inzichten, bedierf,

Wat verder betreft de Paleizen der ryke lieden; de af. scheiding der leden van eene en dezelfde huishouding van

elk.

[ocr errors]

elkanderen; de verwydering van het vaderlyk opzicht; de menigvuldige dienstbooden, die insgelyks ruime vertrekken moeten hebben; de menigvuldigheid der vertrekjes, welke de behoeften der hedendaagsche Dames en Heeren vorderen; alle deeze uitvoerigheden in het uitwerken van een gebouw, die een groot aantal kleine venster raamen vereischen, belemmeren den Bouwkonstenaar niet weinig, en het gelukt hem niet diergelyke tegenstribbe. lingen te overwinnen , dan door byzondere uitsteekende bekwaamheden; en 'er is een waarlyk scheppende geest noodig, om , desniettegenstaande, aan zodanige Werken die algemeene grootschheid, die schoone evenredigheden en die schilderachtige schakeeringen, te geeven, welke den waaren smaak der verhevene Bouwkunde kenschet. zen.

Steeds hebben 'er in Frankryk bestaan, en men vindt 'er nog heden, zulke uitsteekende Vernuften, die gebooren schynen om de Konften te doen herleeven. On: der de ouden kan men, in deezen opzichte, aanhaalen De. LORME , DESBROSSES, PERRAULT , de MANSARDS, sou. FLOT, en nog eenige andere; maar deeze groote mannen, overal met tegenkantingen moetende worstelen, hebben niet altoos gelegenheid gehad om hun talent te doen ontwikkelen. De buitenspoorige verkwisting der pracht en weelde in de huishouding aan den eenen, en de steeds vernieuwde uitputting der geldmiddelen, door de buiten fpoorigheden van het Hof, aan den anderen kant, heb. ben de Regeering en de voornaame lieden steeds verhin, derd, om hunne kragten te vereenigen, tot het daarstellen van zodanige gebouwen, als anderzins den Staat tot eere zouden gestrekt hebben. En hoe zeer wy zommige onzer nieuwere Gedenkstukken als zeer schoon be. wonderen , smert het ons, dat wy daar in niet steeds aantreffen die vereischte evenredigheden, wier gemis niet zo zeer te wyten is aan den smaak van den Bouwmeester, dan wel aan de bekrompenheid der beurs, welke zo. danig een Werk heeft moeten bekostigen. Daar de kundigste Werkmeester steeds bepaald is door de ruimte en de kosten tot de uitvoering bepaald, kan hy niet vol. maaktlyk Naagen, zonder den zamenloop van duizend omstandigheden die hy niet altoos kan te boven komen.

Toen Rome dat aantal van verbaazende Konststukken deed gebooren worden , waar van wy de overblyfzels MENG. 1798. NO. 10,

Ff

nog

[ocr errors]
« EelmineJätka »